Häzirki wagtda bazarda bir komponentli reaktiw elastik germetikleriň köp sanly umumy görnüşleri bar, esasan hem silikon we poliuretan germetik önümleri. Dürli görnüşli elastik germetikleriň işjeň funksional toparlarynda we gurlan esasy zynjyr gurluşlarynda tapawutlar bar. Netijede, onuň ulanylýan böleklerinde we ugurlarynda az-kem çäklendirmeler bar. Bu ýerde biz birnäçe umumy bir komponentli reaktiw elastik germetikleriň gurlanmak mehanizmlerini tanyşdyrýarys we düşünjämizi çuňlaşdyrmak we amaly ulanylyşlarda degişli saýlaw etmek üçin dürli görnüşli elastik germetikleriň artykmaçlyklaryny we kemçiliklerini deňeşdirýäris.
1. Umumy bir komponentli reaktiv elastik germetik gatadyş mehanizmi
Umumy bir komponentli reaktiv elastik germetikler, esasan, şunlary öz içine alýar: silikon (SR), poliuretan (PU), silil bilen gutaran modifisirlenen poliuretan (SPU), silil bilen gutaran poliefir (MS), prepolimeriň dürli işjeň funksional toparlary we dürli berklenme reaksiýa mehanizmleri bar.
1.1Silikon elastomer möhürleýjisiniň berkime mehanizmi
1-nji surat. Silikon germetikiň gatap galma mehanizmi
Silikon germetikleri ulanylanda, prepolimer howadaky az mukdarda çyglylyk bilen reaksiýa girýär we soňra katalizatoryň täsiri astynda gatylaşýar ýa-da wulkanlaşýar. Goşmaça önümler kiçi molekulýar maddalardyr. Mehanizm 1-nji suratda görkezilen. Gatyşma wagtynda bölünip çykýan dürli kiçi molekulýar maddalara görä, silikon germetikleri kislotasyzlandyryş görnüşine, deketoksim görnüşine we alkogolsyzlandyryş görnüşine hem bölüp bolýar. Bu görnüşli silikon ýeliminiň artykmaçlyklary we kemçilikleri 1-nji tablisada jemlenen.
1-nji tablisa. Silikon ýelmeşdirijileriniň birnäçe görnüşleriniň artykmaçlyklarynyň we kemçilikleriniň deňeşdirilmegi
1.2 Poliuretan elastik germetikiň berkiş mehanizmi
Bir komponentli poliuretan germetik (PU) molekulanyň esasy zynjyrynda gaýtalanýan uretan böleklerini (-NHCOO-) öz içine alýan polimer görnüşidir. Gatyşma mehanizmi izosiýanat suw bilen reaksiýa girip, durnuksyz aralyk karbamat emele getirýär, soňra ol çalt dargaýar we CO2 we amin emele getirýär, soňra amin ulgamdaky artykmaç izosiýanat bilen reaksiýa girip, ahyrsoňy tor gurluşy bolan elastomer emele getirýär. Onuň gatyşma reaksiýasynyň formulasy aşakdaky ýaly:
1-nji surat. Poliuretan germetik maddasynyň gatap galma reaksiýasynyň mehanizmi
1.3 Silan bilen modifisirlenen poliuretan germetikiniň berkiş mehanizmi
3-nji surat. Silan bilen modifisirlenen poliuretan germetikleýjiniň gataplaşma reaksiýasynyň mehanizmi
Poliuretan germetikleriniň käbir kemçiliklerini göz öňünde tutup, poliuretan ýakynda silan bilen ýelimleri taýýarlamak üçin üýtgedildi we poliuretan gurluşynyň esasy zynjyry we alkoksisilan uç topary bolan täze görnüşli germetik ýelim emele geldi, bu bolsa silan bilen modifisirlenen poliuretan germetik (SPU) diýlip atlandyrylýar. Bu görnüşli germetikiň gatap galma reaksiýasy silikonyňky ýalydyr, ýagny alkoksi toparlar çyglylyk bilen reaksiýa girip, gidroliz we polikondensasiýa geçýärler we durnukly Si-O-Si üç ölçegli tor gurluşyny emele getirýärler (3-nji surat). Toruň çarpaz birikdiriş nokatlary we çarpaz birikdiriş nokatlarynyň arasyndaky poliuretan çeýe segment gurluşlarydyr.
1.4 Silil bilen gutaran poliefir möhürleriniň berkiş mehanizmi
Silil bilen gutarýan poliefir germetik (MS) silan modifikasiýasyna esaslanýan bir komponentli elastik ýelimdir. Ol poliuretanyň we silikonyň artykmaçlyklaryny özünde jemleýär, PVC, silikon ýagy, izosiýanat we erginsiz täze nesil ýelim germetik önümleridir. MS ýelimi otagyň temperaturasynda howadaky çyglylyk bilen reaksiýa girýär, şonuň üçin -Si(OR) OR -SIR (OR)- gurluşly silanlaşdyrylan polimer zynjyryň ujunda gidrolizlenýär we Si-O-Si tor gurluşly elastomere çarpaz baglanyp, germetikleşdiriji we birikdiriji täsire ýetýär. Gatyşdyryş reaksiýasynyň prosesi aşakdaky ýaly:
4-nji surat. Silil bilen gutaran poliefir germetikiniň gatap galma mehanizmi
2. Umumy bir komponentli reaktiv elastik germetikleriň artykmaçlyklaryny we kemçiliklerini deňeşdirmek
2.1 Silikon germetikleriniň artykmaçlyklary we kemçilikleri
⑴Silikon germetikleýjiniň artykmaçlyklary:
① Howa şertlerine, kisloroda, ozon we ultramelewşe şöhlelerine ajaýyp garşylyk; ② Pes temperatura çeýeligi gowy.
⑵Silikon germetikleýjiniň kemçilikleri:
①Gaýtadan bezeg işleri ýaramaz we boýap bolmaýar; ②Ýyrtylma güýji pes; ③Ýagyna garşylyk ýeterlik däl; ④Deşiklere çydamly däl; ⑤Ýelmeşdiriji gatlak beton, daş we beýleki boş substratlary hapalaýan ýagly suwuklyklary aňsatlyk bilen öndürýär.
2.2 Poliuretan germetikleriniň artykmaçlyklary we kemçilikleri
Poliuretan germetikiniň artykmaçlyklary:
① Dürli substratlara gowy ýelmeşýär; ② Ajaýyp pes temperatura çeýeligi; ③ Dinamik birleşmeler üçin amatly gowy çeýelik we ajaýyp dikeldiş häsiýetleri; ④ Ýokary mehaniki berklik, ajaýyp aşynma garşylygy, ýag garşylygy we biologiki garrama garşylygy; ⑤ Bir komponentli çyglylyk bilen gurşalýan poliuretan germetikleriniň köpüsi erginsizdir we substrata we daşky gurşawa hiç hili hapalanma getirmeýär; ⑥ Germetikiň ýüzüni boýap bolýar we ulanmak aňsat.
⑵Poliuretan germetikiniň kemçilikleri:
① Ýokary temperatura we ýokary çyglylyk şertlerinde deňeşdirme boýunça çalt tizlikde gatap duranda, köpürjikler aňsatlyk bilen emele gelýär, bu bolsa germetikleýjiniň işine täsir edýär; ② Gözenekli däl substratlaryň (meselem, aýna, metal we ş.m.) böleklerini ýelmeşdirip we germetikleşdirip duranda, adatça, astar gerek bolýar; ③ Ýüz reňkli formulasy ultrafiolet şöhleleriniň garramagyna sezewar bolýar we ýelimleýjiniň saklanyş durnuklylygyna gaplama we daşarky şertler uly täsir edýär; ④ Yssylyga we garramaga garşylyk birneme ýeterlik däl.
2.3 Silan bilen modifisirlenen poliuretan germetikleriniň artykmaçlyklary we kemçilikleri
⑴Silan modifisirlenen poliuretan germetikiniň artykmaçlyklary:
① Gatyşmak köpürjikleri döretmeýär; ② Gowy çeýelige, gidrolize we himiki maddalara garşy durnuklylyga eýedir; ③ Howa şertlerine, yssylyga, garrama garşylygyna, önümiň saklanyşyna ajaýyp durnuklylyga eýedir; ④ Ýapyşdyrylanda substratlara giň uýgunlaşmaga ukyplydyr. Umuman, astar gerek däl; ⑤Ýüzü boýap bolýar.
⑵Silan modifisirlenen poliuretan germetikiniň kemçilikleri:
① UB şöhlelerine garşylyk silikon germetikleýjiniňki ýaly gowy däl; ② Ýyrtylma garşylygy poliuretan germetikleýjiniňkiden biraz pes.
2.4 Silil bilen gutaran poliefir germetikleriniň artykmaçlyklary we kemçilikleri
⑴Silil bilen gutaran poliefir möhürleýjisiniň artykmaçlyklary:
1) Köp substratlara ajaýyp baglanyş häsiýetlerine eýedir we astarsyz aktiwleşdiriji baglanyşy gazanyp bilýär; 2) Adaty poliuretandan has gowy ýylylyga we UB şöhlelerine garşylyk görkezýär; 3) Ýüzüne boýap bolýar.
⑵Silil bilen gutaran poliefir germetikiniň kemçilikleri:
① Howa şertlerine çydamlylygy silikon silikonyky ýaly gowy däl we garraýandan soň ýüzünde ýaryklar peýda bolýar; ② Aýna bilen ýapyşmagy pes.
Ýokardaky giriş arkaly biz bir komponentli reaktiv elastik germetikleriň birnäçe giňden ulanylýan görnüşleriniň berkime mehanizmleri barada deslapky düşünjä eýe bolduk we olaryň artykmaçlyklaryny we kemçiliklerini deňeşdirmek arkaly her bir önümiň umumy düşünjä eýe bolup bileris. Amaly ulanylyşlarda, germetik serişde birikdiriji bölegiň hakyky ulanylyş şertlerine laýyklykda saýlanyp, ulanylyş böleginiň gowy möhürlenmegini ýa-da birikdirilmegini üpjün edip bolýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 15-nji noýabry